Một trong những thắc mắc phổ biến của doanh nghiệp nhập khẩu là:
"Hải quan căn cứ vào đâu để biết giá khai báo của doanh nghiệp đúng hay sai?"
Không ít người cho rằng cơ quan Hải quan chỉ nhìn vào Commercial Invoice hoặc so sánh với "một bảng giá" có sẵn để quyết định chấp nhận hay bác bỏ trị giá khai báo.
Thực tế, việc kiểm tra trị giá hải quan là một quá trình đánh giá tổng thể, dựa trên hồ sơ, chứng từ, dữ liệu quản lý rủi ro và các quy định của Hiệp định Trị giá GATT/WTO cũng như pháp luật Việt Nam.
Hiểu rõ cách Hải quan kiểm tra trị giá sẽ giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị hồ sơ, hạn chế rủi ro bị tham vấn hoặc truy thu thuế.
Trị giá hải quan là căn cứ để tính:
Thuế nhập khẩu.
Thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với hàng nhập khẩu.
Thuế tiêu thụ đặc biệt (nếu có).
Thuế bảo vệ môi trường (nếu có).
Trong phần lớn trường hợp, trị giá hải quan được xác định theo Phương pháp trị giá giao dịch – tức là giá thực tế đã thanh toán hoặc sẽ phải thanh toán cho hàng hóa nhập khẩu sau khi cộng hoặc trừ các khoản điều chỉnh theo quy định.
Vì liên quan trực tiếp đến số thuế phải nộp, đây là một trong những nội dung được Hải quan kiểm tra rất kỹ.
Đây là hiểu lầm khá phổ biến.
Theo quy định của WTO và pháp luật Việt Nam, Hải quan không được phép áp dụng một bảng giá cố định để tính thuế cho mọi lô hàng.
Thay vào đó, cơ quan Hải quan sử dụng nhiều nguồn thông tin để đánh giá mức độ hợp lý của trị giá khai báo.
Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, Hải quan sẽ yêu cầu doanh nghiệp giải trình hoặc thực hiện tham vấn trị giá.
Nói cách khác, dữ liệu giá chỉ mang tính tham chiếu và phục vụ quản lý rủi ro, không phải căn cứ duy nhất để bác bỏ trị giá khai báo.
Đây là bước đầu tiên.
Cơ quan Hải quan sẽ kiểm tra sự thống nhất giữa các chứng từ như:
Hợp đồng mua bán (Sales Contract).
Commercial Invoice.
Packing List.
Bill of Lading.
Chứng từ thanh toán.
Catalogue hoặc tài liệu kỹ thuật.
Báo giá (nếu cần).
Nếu thông tin giữa các chứng từ có sự mâu thuẫn, doanh nghiệp có thể bị yêu cầu giải trình.
Ví dụ:
Invoice ghi giá 20.000 USD nhưng hợp đồng thể hiện giá 25.000 USD.
Điều kiện giao hàng trên hợp đồng là FOB nhưng Invoice lại thể hiện CIF.
Số lượng hoặc model hàng hóa không thống nhất.
Những điểm bất thường này đều có thể ảnh hưởng đến việc xác định trị giá hải quan.
Sau khi kiểm tra hồ sơ, Hải quan sẽ đánh giá xem mức giá doanh nghiệp khai báo có phù hợp hay không.
Ví dụ:
Một doanh nghiệp nhập khẩu máy nén khí với giá khai báo thấp hơn đáng kể so với nhiều lô hàng tương tự được nhập khẩu trong cùng thời điểm.
Điều này không có nghĩa Hải quan sẽ ngay lập tức bác bỏ trị giá.
Tuy nhiên, đây là dấu hiệu để cơ quan Hải quan yêu cầu doanh nghiệp giải trình nguyên nhân.
Nếu doanh nghiệp chứng minh được đây là:
Chương trình khuyến mại.
Hàng thanh lý.
Chiết khấu thương mại hợp pháp.
Hợp đồng dài hạn với giá ưu đãi.
...thì trị giá giao dịch vẫn có thể được chấp nhận.
Một giao dịch thương mại bình thường phải có dòng tiền tương ứng.
Do đó, Hải quan thường kiểm tra:
Chứng từ chuyển tiền.
Sao kê ngân hàng.
L/C.
Hồ sơ thanh toán quốc tế.
Nếu số tiền thanh toán khác với giá khai báo hoặc không có tài liệu chứng minh, doanh nghiệp sẽ phải giải trình.
Nhiều doanh nghiệp chỉ khai giá trên Invoice mà quên các khoản phải cộng theo quy định.
Ví dụ:
Phí bản quyền (Royalty).
Giá trị khuôn mẫu do bên mua cung cấp.
Chi phí thiết kế thực hiện ở nước ngoài.
Hoa hồng bán hàng thuộc diện phải cộng.
Nếu các khoản này không được khai báo đầy đủ, trị giá hải quan có thể bị xác định là chưa chính xác.
Đối với doanh nghiệp FDI hoặc các công ty trong cùng tập đoàn, Hải quan sẽ xem xét liệu quan hệ đặc biệt giữa hai bên có ảnh hưởng đến giá giao dịch hay không.
Ví dụ:
Công ty mẹ bán hàng cho công ty con.
Hai doanh nghiệp cùng thuộc một tập đoàn đa quốc gia.
Quan hệ đặc biệt không đồng nghĩa với việc trị giá giao dịch bị bác bỏ.
Tuy nhiên, doanh nghiệp cần chứng minh rằng mức giá được xác lập theo nguyên tắc thương mại bình thường và không bị chi phối bởi mối quan hệ giữa các bên.
Nếu sau quá trình kiểm tra, Hải quan vẫn còn nghi ngờ về trị giá khai báo, doanh nghiệp có thể được mời tham vấn.
Trong buổi tham vấn, doanh nghiệp thường phải cung cấp:
Hợp đồng mua bán.
Invoice.
Packing List.
Chứng từ thanh toán.
Báo giá.
Email giao dịch.
Hợp đồng bản quyền (nếu có).
Catalogue và tài liệu kỹ thuật.
Mục tiêu của tham vấn không phải là tăng thuế mà để xác minh xem trị giá giao dịch có đủ điều kiện được chấp nhận theo quy định hay không.
Để giảm nguy cơ bị tham vấn hoặc truy thu thuế, doanh nghiệp nên:
✅ Lưu giữ đầy đủ hồ sơ giao dịch và chứng từ thanh toán.
✅ Khai báo trung thực, đầy đủ các khoản phải cộng vào trị giá.
✅ Kiểm tra sự thống nhất giữa hợp đồng, Invoice và các chứng từ khác.
✅ Chủ động giải trình khi có sự khác biệt về giá so với thị trường.
✅ Xây dựng quy trình quản lý hồ sơ để phục vụ kiểm tra sau thông quan.
Hải quan không chỉ kiểm tra trị giá hải quan bằng cách nhìn vào Commercial Invoice hay so sánh với một mức giá cố định. Thay vào đó, cơ quan Hải quan sẽ đánh giá toàn diện hồ sơ giao dịch, chứng từ thanh toán, các khoản điều chỉnh, dữ liệu quản lý rủi ro và tính hợp lý của mức giá khai báo theo quy định của pháp luật.
Đối với doanh nghiệp, việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và hiểu rõ cách cơ quan Hải quan đánh giá trị giá không chỉ giúp quá trình thông quan thuận lợi hơn mà còn hạn chế nguy cơ tham vấn, kiểm tra sau thông quan và truy thu thuế.
ĐẠI LÂM LOGISTICS – Cùng Đại Lâm, vươn tầm thế giới
Đại Lâm Logistics đồng hành cùng doanh nghiệp trong các dịch vụ:
Tư vấn xác định trị giá hải quan.
Kiểm tra hồ sơ trước khi mở tờ khai.
Hỗ trợ tham vấn trị giá và giải trình với cơ quan Hải quan.
Tư vấn mã HS, C/O và chính sách xuất nhập khẩu.
🌐 Website: dailamlogics.com
📧 Email: contact@dailamlogistics.com
📞 Hotline: 032 844 8668
